مقابله موثر با مطالب مبتذل در فضای مجازی
- نویسنده: دکتر محمدمتین پنجهپور
آیا تا به حال پیش آمده که در اینستاگرام اسکرول کنید و ناگهان با پستی مواجه شوید که نماد خالص ابتذال است؟ احتمالا در دلتان ناسزا میگویید، وارد بخش کامنتها میشوید تا ببینید بقیه چه گفتهاند، و شاید خودتان هم یک کامنت انتقادی بنویسید. حتی ممکن است آن را برای دوستانتان بفرستید تا ببینند چه محتوای فجیعی منتشر شده است.
اگر این کارها را انجام دادهاید، باید بگوییم تبریک میگوییم! شما تمام تلاش خود را کردهاید تا آن محتوای مخرب بیشتر دیده شود.
در این مقاله، بر اساس صحبتهای دکتر محمدمتین پنجهپور، بررسی میکنیم که چرا رفتارهای ما (حتی انتقادی) باعث رشد محتوای آسیبرسان میشود و راهکارهای اصولی برای مقابله با این پدیده چیست.
منظور از محتوای آسیب رسان و غیراخلاقی چیست؟
قبل از هر چیز باید ادبیات مشترکی پیدا کنیم. لیست رسمی و ثابتی برای این محتواها وجود ندارد، اما بر اساس تجربه و منطق، میتوان موارد زیر را به عنوان محتوای آسیبرسان شناسایی کرد:
– دعوت به کارهای پرخطر: پستها یا آهنگهایی که به صورت مستقیم یا عادیسازی شده، دعوت به خیانت، مصرف مواد مخدر یا سایتهای شرطبندی میکنند.
– طنزهای تحقیرآمیز: محتوای طنزی که هدفش خندیدن نیست، بلکه تمسخر و زیر سوال بردن شأن یک گروه خاص (قومیت، شغل یا قشر خاص) است.
– برهنگی برای دیده شدن: محتوایی که فرد بدون هیچ هنری و صرفاً با استفاده از برهنگی و جذابیتهای جنسی سعی در جذب مخاطب دارد (این موضوع در تمام دنیا به عنوان محتوای سطح پایین و آسیبرسان شناخته میشود).
– تزریق ناامیدی مطلق: محتوایی که مدام تکرار میکند «ما بدبختیم»، «چرا اینجا به دنیا آمدیم» و هیچ روزنهی امیدی باقی نمیگذارد.
– ایجاد احساس کمبود: محتوایی که با نمایش زندگیهای لاکچری یا معیارهای عجیب برای روابط (مثلاً پسری که فلان ماشین را ندارد کنسله!)، باعث میشود مخاطبی که صبح تا شب زحمت میکشد، احساس بیارزشی و حقارت کند.
چرا مقابله با این محتواها مهم است؟
شاید بگویید: «دوست نداری نبین! چرا شلوغش میکنی؟». اما مسئله به این سادگی نیست. ما بخش بزرگی از روزمان را در فضای مجازی میگذرانیم. حتی اگر فکر کنیم که آدمهای قوی و باثباتی هستیم، تکرار مداوم یک پیام ناخودآگاه روی باورهای ما اثر میگذارد.
– تخریب عزت نفس: وقتی مدام معیارهای غلط زیبایی و ثروت را میبینیم، احساس ارزشمندیمان خدشهدار میشود.
– اثرگذاری روی نوجوانان: شاید من و شما بتوانیم تحلیل کنیم، اما نوجوانی که هنوز آگاهی کافی ندارد، با دیدن تشویق به مواد مخدر یا روابط ناسالم، آسیب جدی میبیند.
– تفاوت سلیقه با آسیب: اختلاف نظر در مورد تیم فوتبال یا سبک موسیقی طبیعی است و باعث غنای جامعه میشود. اما وقتی محتوایی دعوت به آسیب، مواد مخدر یا ویرانی خانواده میکند، این دیگر «سلیقه» نیست؛ این یک خطر اجتماعی است.
دام الگوریتمها: چگونه با انتقاد کردن به رشد ابتذال کمک میکنیم؟
شبکههای اجتماعی بر اساس اقتصاد توجه (Attention Economy) کار میکنند. برای پلتفرمهایی مثل اینستاگرام و یوتیوب، مهم نیست شما عاشق یک پست هستید یا از آن متنفراید؛ مهم این است که چقدر زمان پای آن میگذارید.
وقتی شما یک محتوای بد را میبینید و کارهای زیر را انجام میدهید، به الگوریتم سیگنال میدهید که «این پست جذاب است»:
– چند بار ویدیو را میبینید تا مطمئن شوید چقدر بد است.
– وارد کامنتها میشوید و نظرات بقیه را میخوانید (افزایش زمان توقف روی پست).
– کامنت فحش یا انتقاد مینویسید (تعامل).
– برای دوستانتان میفرستید تا آنها هم ببینند (اشتراکگذاری).
نتیجه: الگوریتم فکر میکند این محتوا پرطرفدار است و آن را به هزاران نفر دیگر نشان میدهد. سازنده محتوا هم دقیقا همین را میخواهد؛ او میداند چه بگوید که خشم شما را برانگیزد تا برایش کامنت بگذارید و او دیده شود.
راهکارهای عملی و موثر برای مقابله با محتوای آسیب رسان
به جای غر زدن یا جنگیدن در کامنتها، سه راهکار اصولی وجود دارد:
۱) بی توجهی مطلق (موثرترین راهکار در کوتاه مدت)
برخلاف تصور، بزرگترین ضربه به محتوای زرد، نادیده گرفتن آن است.
* سریع رد شوید (اسکرول کنید).
* ویدیو را تکرار نکنید.
* وارد بخش کامنتها نشوید.
* هیچ واکنشی (حتی دیسلایک یا ایموجی خشم) نشان ندهید.
وقتی «واچتایم» (زمان تماشا) پایین بیاید، الگوریتم میفهمد که این محتوا ارزش نمایش دادن ندارد.
۲) استفاده از گزینه ریپورت (Report)
این یکی از معدود ابزارهای تعاملی مفید است. اگر محتوایی واقعاً آسیبرسان است، آن را گزارش (Report) کنید. اگر تعداد زیادی از کاربران به دلیل «آسیبرسان بودن» یا «نفرتپرالکنی» یک پست را گزارش کنند، پلتفرم متوجه میشود که کاربران از دیدن این محتوا ناراضی هستند و ممکن است جلوی انتشار بیشتر آن را بگیرد.
۳) آگاهی بخشی (راهکار بلندمدت)
هر کدام از ما در دایره اطرافیانمان تاثیرگذار هستیم.
* به دوستان و خانواده بگوییم که باز کردن و دیدن این محتواها، کمک به نشر آنهاست.
* در خلوت خودمان، هر آهنگی را پلی نکنیم و هر پیجی را دنبال نکنیم.
* اگر معلم، مدیر یا والدین هستیم، درباره سواد رسانهای صحبت کنیم.
جمعبندی مقاله مقابل با محتوای آسیب رسان در شبکه های اجتماعی
جامعه از من و شما تشکیل شده است. اگر هر کدام از ما مسئولیت خودمان را بپذیریم و به جای درگیر شدن احساسی با محتوای سمی، با بیتوجهی هوشمندانه و آگاهیبخشی با آن برخورد کنیم، میتوانیم جلوی سیل محتوای آسیبرسان را بگیریم. به یاد داشته باشید: پلی کردن و دیدن شما، اعتبار (Credit) دادن به آن محتواست.
سوالات متداول
آیا کامنت گذاشتن و انتقاد کردن باعث میشود صاحب پیج خجالت بکشد و محتوا را حذف کند؟
خیر. در دنیای شبکههای اجتماعی، کامنت منفی هم نوعی «تعامل» محسوب میشود و باعث میشود الگوریتم آن پست را به افراد بیشتری نشان دهد. سازنده محتوا معمولاً از این نفرتپراکنی برای دیده شدن سود میبرد.
آیا ریپورت کردن واقعا تاثیری دارد؟
بله. اگرچه همه پستها بلافاصله حذف نمیشوند، اما اگر گزارشها زیاد باشد، به سیستم هشدار میدهد که این محتوا باعث نارضایتی کاربران شده و ممکن است محدود شود.
محتوای آسیب رسان دقیقا چیست؟
هر محتوایی که دعوت به کارهای پرخطر (مواد مخدر، شرطبندی)، تحقیر گروههای اجتماعی، ناامیدی مطلق یا ایجاد حس حقارت و کمبود در مخاطب کند، در دسته محتوای آسیبرسان قرار میگیرد.
